Kan een rechter een wet die sekse biologisch definieert opzijzetten door genderidentiteit onder het begrip 'sekse-discriminatie' te scharen? In Montana gebeurde precies dat. Het Montana Supreme Court hield in april 2026, in de zaak Kalarchik v. State, met 5 tegen 2 stemmen een blokkade in stand op delen van wet SB 458 (2023) — de wet die sekse in de Montana-wetgeving vastlegde als 'binair en biologisch' en expliciet uitsloot dat 'psychologische, gedragsmatige, sociale, gekozen of subjectieve ervaring van gender' meetelt bij de juridische registratie van sekse.

Wat de wet regelde en wat het hof besliste

Gouverneur Greg Gianforte ondertekende SB 458 in 2023. De wet beperkte de mogelijkheid om de sekseregistratie op geboorteaktes en rijbewijzen te wijzigen na een gendertransitie; kort na invoering kondigde de Montana-gezondheidsdienst aan geen aktes meer aan te passen op basis van 'gendertransitie, genderidentiteit of geslachtsverandering'. Twee transgender vrouwen — een woonachtig in Montana, een in Alaska — spanden een rechtszaak aan. Het Montana Supreme Court oordeelde dat de wet waarschijnlijk in strijd is met de staatsgrondwet en hield de blokkade van de rechtbank in eerste aanleg in stand. In de uitspraak stelde het hof: "transgender discrimination is, by its very nature, sex discrimination" — en onderwierp de wet daarmee aan de strengste grondwettelijke toetsing. De zaak keert terug naar de rechtbank in eerste aanleg voor een definitieve uitspraak; tot die tijd kunnen Montananen hun sekseregistratie weer laten wijzigen.

De juridische kern: sekse en genderidentiteit versmelten

Het venijn zit in de redenering, niet alleen in de uitkomst. SB 458 probeerde sekse als registratiebegrip juist te ontkoppelen van zelfgerapporteerde genderidentiteit. Door 'transgenderdiscriminatie' gelijk te stellen aan 'sekse-discriminatie', maakt het hof die ontkoppeling ongedaan langs juridische weg: wie zich niet identificeert met de bij geboorte geregistreerde sekse, kan zich nu beroepen op dezelfde grondwettelijke bescherming als sekse zelf geniet. Daarmee wordt een biologisch, verifieerbaar kenmerk in de rechtspraak feitelijk behandeld als inwisselbaar met een zelfgerapporteerde identiteit. Bioloog en commentator Colin Wright wees er in zijn analyse op dat deze redenering niet via de wetgever tot stand kwam, maar via rechterlijke herinterpretatie van bestaand grondwettelijk recht — een route die burgers noch volksvertegenwoordiging heeft gepasseerd.

Internationale context: rechters versus voorzichtige regelgevers

De Montana-uitspraak staat haaks op een trend die zich elders juist in tegengestelde richting ontwikkelt. Terwijl Amerikaanse rechters de grens tussen sekse en genderidentiteit via jurisprudentie laten vervagen, trekken medische autoriteiten in Europa zich terug op striktere, biologisch verankerde criteria — de Cass Review in het Verenigd Koninkrijk, het Zweedse SBU-rapport en de richtlijnen in Finland en Noorwegen wezen allemaal op de zwakke bewijsbasis onder zelfrapportage als leidend criterium voor medische en juridische beslissingen. Ook op wetgevend niveau gaat zelfidentificatie soms via een omweg de wet in: in Oostenrijk werd het geslachtsbegrip in het Bundesgleichbehandlungsgesetz in 2024 stilzwijgend verruimd via een procedurele band tussen wetten. Montana laat zien dat de rechterlijke macht in de VS eenzelfde uitkomst nu via constitutionele toetsing bereikt — geen wetswijziging, maar een herinterpretatie van bestaand recht.

Wat de uitspraak betekent voor beleid en registratie

Voor Montana zelf is de zaak nog niet gesloten: ze keert terug naar de rechtbank in eerste aanleg voor een definitief oordeel over de grondwettigheid van SB 458. Voor de bredere Amerikaanse rechtspraak is de uitspraak wel een precedent waarop andere staten met vergelijkbare wetgeving zich kunnen beroepen of juist tegen kunnen ageren. Het patroon — rechters die zich mengen in de vraag wat sekse juridisch betekent — is ook elders zichtbaar: eerder berichtten wij over de peiling waaruit bleek dat twee derde van de Nederlanders terughoudender genderzorg voor minderjarigen wil, en over de Amerikaanse schikking rond een zorgverlener die weigerde mee te werken aan genderzorg uit gewetensbezwaar. Telkens gaat het om dezelfde onderliggende vraag: weegt een zelfgerapporteerde identiteit even zwaar als een verifieerbaar biologisch gegeven, en wie — wetgever, arts of rechter — mag dat bepalen?

Bronnen

Colin Wright, "The Left's Long Game in the War on Reality", Reality's Last Stand / The Washington Examiner, 22-27 april 2026: realityslaststand.com/p/the-lefts-long-game-in-the-war-on. Courthouse News Service, "Montana high court affirms block on binary sex definition", april 2026: courthousenews.com/montana-high-court-affirms-block-on-binary-sex-definition.